Llywodraeth a Gwleidyddiaeth

English

Llywodraeth ranedig

Anthony J. Bennett


Yma, mae Anthony Bennett yn esbonio pob agwedd ar lywodraeth ranedig


Cyflwyniad


Llywodraeth ranedig yw'r term a ddefnyddir yn UDA i gyfeirio at y sefyllfa pan fydd un blaid yn rheoli'r arlywyddiaeth a'r blaid arall yn rheoli'r Gyngres. Mewn geiriau eraill, sefyllfa pan fydd un blaid yn rheoli'r weithrediaeth a'r blaid arall yn rheoli'r corff deddfwriaethol. Wrth gwrs, ni allai hyn ddigwydd yn y DU oherwydd caiff y weithrediaeth ei rheoli, bob amser, gan y blaid sy'n rheoli Tŷ'r Cyffredin.

 

Sut mae llywodraeth ranedig yn gallu digwydd yn UDA?

 

Mae modd i lywodraeth ranedig ddigwydd yn UDA oherwydd bod y weithrediaeth a'r corff deddfwriaethol yn cael eu hethol ar wahân. Gall hyd yn oed ddigwydd pan fydd yr etholiadau'n cael eu cynnal ar yr un diwrnod. Er enghraifft, ar 5 Tachwedd 1996, cafodd y Democrat Bill Clinton ei ail-ethol yn arlywydd, ond y Blaid Weriniaethol aeth â mwyafrif y seddi yn y Tŷ ac yn y Senedd. Gall ddigwydd hefyd o ganlyniad i etholiadau canol tymor, a gynhelir hanner ffordd drwy dymor arlywyddol sy'n para pedair blynedd. Ym mis Tachwedd 1992, etholodd yr Americanwyr y Democrat Bill Clinton fel eu harlywydd yn ogystal ag ethol mwyafrif Democrataidd yn y ddau dŷ yn y Gyngres. Ond ddwy flynedd yn ddiweddarach, yn etholiadau canol tymor 1994, trosglwyddwyd y pŵer dros y ddau dŷ i'r Gweriniaethwyr.

 

Beth yw'r rhesymau pam y ceir llywodraeth ranedig?

 

Ceir dau ffactor sy'n cynyddu'r posibilrwydd o lywodraeth ranedig:

  • nifer gynyddol o bleidleiswyr annibynnol

  • cynnydd yn yr achosion o rannu'r bleidlais

Yn ôl ym 1952 pan ddechreuodd yr arfer o nodi i ba blaid yr oedd pleidleiswyr wedi pleidleisio, dim ond 22% o'r pleidleiswyr a nododd eu bod yn annibynnol. Erbyn 1992, roedd y ffigur hwn wedi dyblu bron - i 38%. Y mwyaf o bleidleiswyr nad ydynt yn datgan cefnogaeth gref i un o'r ddwy brif blaid, y mwyaf o bleidleiswyr sy'n debygol o rannu'r bleidlais - hynny yw, pleidleisio i ymgeiswyr Democrataidd a Gweriniaethol ar gyfer gwahanol weinyddiaethau yn ystod yr un etholiad. Ym 1952, dim ond 13% o bleidleiswyr oedd wedi rhannu eu pleidlais; erbyn 1972, roedd y ffigur hwn wedi cynyddu i 30%.

 

Ond mae yna un broblem fach: mae'n bosibl i'r rheolaeth bleidiol dros y Gyngres fod yn rhanedig, gyda'r Democratiaid yn rheoli un tŷ a'r Gweriniaethwyr yn rheoli'r tŷ arall. Dyma'r sefyllfa yn dilyn etholiadau canol tymor 2010; arlywydd Democrataidd gyda Senedd Ddemocrataidd ond Tŷ Gweriniaethol - yr hyn y byddem yn ei alw'n Gyngres ranedig.

 

Tabl 1 Llywodraeth ranedig (mewn coch), 1969-2012
BlynyddoeddArlywyddiaethSenedd-TŷBlynyddoeddArlywyddiaethSenedd-Tŷ
1969-70GDem-Dem1991-92GDem-Dem
1971-72GDem-Dem1993-94DemDem-Dem
1973-74GDem-Dem1995-96DemG-G
1975-76GDem-Dem1997-98DemG-G
1977-78DemDem-Dem1999-2000DemG-G
1979-80DemDem-Dem2001-02G†G-G/Dem-G
1981-82GG-Dem2003-04GG-G
1983-84GG-Dem2005-06GG-G
1985-86GG-Dem2007-08GDem-Dem
1987-88GDem-Dem2009-10DemDem-Dem
1989-90GDem-Dem2011-12DemDem-G

Ionawr-Mehefin 2001: G-G; Mehefin 2001 - Rhagfyr 2002: Dem-G

 

 

Pryd cafwyd achosion o lywodraeth ranedig?


Yn y 44 mlynedd rhwng Ionawr 1969 ac Ionawr 2013, bu 22 mlynedd o lywodraeth ranedig, 12 mlynedd a hanner o lywodraeth un blaid (unedig) a 9 mlynedd a hanner o reolaeth ranedig dros y Gyngres (Tabl 1). Mae'n debygol iawn hefyd y gwelwn gyfnod arall o lywodraeth ranedig yn dilyn etholiadau 2012. Felly, ym myd gwleidyddol modern yr Unol Daleithiau (UD), mae'n amlwg mai llywodraeth ranedig yw'r norm. Ai newyddion da ynteu newyddion drwg yw hyn? A yw llywodraeth ranedig yn wendid ynteu'n gryfder yn system wleidyddol yr UD?

 

Beth yw gwendidau llywodraeth ranedig?


Mae llywodraeth ranedig - yn ôl y farn gonfensiynol - yn creu tagfeydd deddfwriaethol a dadlau rhwng y pleidiau:

  • Fe wnaeth Cyngres Ddemocrataidd orfodi'r arlywydd Gweriniaethol Richard Nixon i ymddiswyddo.

  • Dim ond am 2 flynedd a hanner y parodd olynydd Nixon, y Gweriniaethwr Gerald Ford, fel arlywydd, ac mae'n cael ei gofio fwyaf am ei 48 feto a'r 12 feto y bu i'r Gyngres eu trechu.

  • Yn ei ddwy flynedd olaf, wynebodd yr Arlywydd Gweriniaethol, Ronald Reagan, lywodraeth ranedig. Yn ystod y cyfnod hwn, dewisodd Reagan enwebai hynod gymwys ar gyfer y Llys Goruchaf - Robert Bork. Cafodd Bork ei wrthod gan y Senedd a bu'n rhaid i Reagan wynebu ymchwiliad cyngresol gorfrwdfrydig mewn cysylltiad â helynt Iran-Contra.

Ac os oes angen mwy o enghreifftiau arnom o wendidau llywodraeth ranedig, gallwn ddod o hyd i rai dihafal o gyfnod Clinton: cau'r llywodraeth ffederal yn rhannol ym 1995-96; yr uchelgyhuddiad a threial yr arlywydd ym 1998-99.


Pwynt arall i'w gadw mewn cof yw y gall llywodraeth ranedig fod yn beth mwy dyrys byth mewn oes o bleidgarwch cynyddol. Dri degawd yn ôl, gallai'r arlywydd Gweriniaethol Ronald Reagan (arlywydd, 1981-1989) ddenu cefnogaeth sylweddol i'w bolisïau gan niferoedd mawr o Ddemocrataidd ceidwadol yn y Gyngres. Er nad oedd Gweriniaethwyr Reagan erioed wedi 'rheoli'r' Tŷ yn llwyr o ran niferoedd, gallai Reagan, yn aml, greu clymblaid fuddugol o Weriniaethwyr a Democratiaid ceidwadol i roi rheolaeth wleidyddol effeithiol iddo dros y Tŷ. Roedd llywodraeth ranedig yn parhau i fod yn ymarferol; ond nid felly heddiw. Yn sgîl cwymp ardal Gadarn y De, datblygodd y Blaid Ddemocrataidd i fod yn blaid ryddfrydol llawer mwy cydlynol yn ideolegol, gyda llai o Ddemocratiaid o lawer yn barod i gefnogi polisïau arlywydd Gweriniaethol. A daeth y Blaid Weriniaethol yn blaid geidwadol llawer mwy cydlynol yn ideolegol, gyda llai o Weriniaethwyr 'cymedrol' yn barod i gefnogi polisïau arlywydd Democrataidd. Gwna'r holl ffactorau hyn lywodraeth ranedig yn beth mwy dyrys o lawer.

 

Beth yw cryfderau llywodraeth ranedig?

 

Felly beth yw cryfderau llywodraeth ranedig? Yn gyntaf, mae'n cymell y 'blaid allanol' (y blaid nad yw'n rheoli'r Tŷ Gwyn) i helpu'r 'blaid fewnol' i lwyddo. Pan fydd un blaid yn rheoli'r ddwy gangen, nid oes unrhyw gymhelliant o gwbl i aelodau'r blaid allanol gyflawni unrhyw beth. Dyma a welsom yn ystod dwy flynedd gyntaf arlywyddiaeth Obama (2009-10) pan reolai'r Democratiaid y Tŷ Gwyn a'r ddau dŷ yn y Gyngres. Fe drodd y Gweriniaethwyr eu cefnau. Pan gafodd y diwygiadau gofal iechyd eu pasio yn y Tŷ (219-212), pleidleisiodd pob un o'r 178 o Weriniaethwyr yn erbyn y diwygiadau; pan gawsant eu pasio yn y Senedd (60-39), pleidleisiodd pob un o'r 39 o Weriniaethwyr yn eu herbyn. Dim ond y Democratiaid a oedd yn 'berchen' ar y diwygiadau gofal iechyd.

 

Mae ail gryfder i lywodraeth ranedig. Oherwydd bod angen i'r ddwy blaid gytuno er mwyn pasio deddfwriaethau, rhaid i ddeddfwriaeth gael ei hysgrifennu mewn ffordd sy'n apelio at y tir canol: i'r dde o'r canol yn y Blaid Ddemocrataidd, i'r chwith o'r canol yn y Blaid Weriniaethol, a'r traean hwnnw o'r etholwyr sy'n galw eu hunain yn annibynnol. Dyna oedd cryfder diwygiadau treth Reagan a basiwyd ym 1986 a diwygiadau lles Clinton a basiwyd ym 1996. Cafwyd y ddwy gyfres o ddiwygiadau hyn yn ystod llywodraeth ranedig, ac roeddent yn ddiwygiadau a oedd yn apelio at 'America ganol' yn hytrach na dim ond at bleidleiswyr America Goch neu Las.

 

Gallai llywodraeth ranedig arwain nid yn unig at ddeddfwriaeth well, ond hefyd at broses fwy effeithiol o oruchwylio'r gangen weithredol. Y perygl yn ystod cyfnodau o lywodraeth unedig yw bod y Gyngres yn ymddwyn yn fwy fel ci anwes na chi gwarchod wrth gyflawni ei rôl o oruchwylio. Roedd y gwahaniaeth rhwng goruchwylio cyngresol o dan lywodraeth unedig a llywodraeth ranedig i'w gweld yn amlwg pan gollodd Gweriniaethwyr George W. Bush eu rheolaeth dros ddau dŷ'r Gyngres ar ôl etholiadau canol tymor 2006. Rhwng mis Ionawr 2003 a mis Rhagfyr 2006, roedd mwyafrif y Gweriniaethwyr yn y Gyngres wedi rhoi rhwydd hynt i'r arlywydd wneud fel y mynna, fwy neu lai. Ond ar ôl i'r Democratiaid ennill rheolaeth dros y Gyngres ym mis Ionawr 2007, fe newidiodd popeth. Mae'r ci gwarchod yn chwyrnu oedd pennawd erthygl yn y National Journal (Mawrth 2007). Dechreuodd cadeirydd newydd Pwyllgor Ynni a Masnach y Tŷ, John Dingell, ymchwiliad ar unwaith i'r ffordd yr oedd yr Adran Iechyd a Gwasanaethau Dynol (HHS) yn cynnal astudiaethau ar gyffuriau newydd ar gyfer y farchnad fferyllol yn yr UD:

 

"Rwy'n addo i'r rhai sy'n gyfrifol am reoli HHS ac unrhyw adran arall sy'n dewis gwrthod rhoi gwybodaeth a mynediad i'r pwyllgor hwn er mwyn sicrhau proses oruchwylio briodol ac angenrheidiol, fel sy'n rhan o'n cyfrifoldeb ni, na fyddant yn llwyddo. Mae yna ffordd hawdd o gael ymchwiliad ac mae yna ffordd anodd, a gallaf sicrhau pawb a phobun, nad y ffordd anodd yw'r ffordd orau."

 

Yna, bu i bwyllgor Dingell anfon llythyr at swyddog gweithredol fferyllol yn mynnu:

 

"enwau a gwybodaeth gyswllt pob cyflogai sy'n gysylltiedig ag astudiaeth ar gyffuriau; pob neges e-bost sy'n gysylltiedig â'r astudiaeth dros gyfnod o 28 mis o fewn y cwmni, i gwmnïau eraill, ac i'r Weinyddiaeth Bwyd a Chyffuriau (FDA); a phob dogfen sy'n gysylltiedig â chyfarfodydd gyda swyddogion yr FDA."

 

Casgliad


Felly, efallai bod angen edrych o'r newydd ar y farn gonfensiynol bod llywodraeth ranedig yn wendid yn system wleidyddol yr UD. Ysgoga llywodraeth ranedig gydweithrediad a chyfaddawd rhwng y pleidiau; gall gynhyrchu deddfwriaeth sydd wedi'i llunio i apelio at America ganol ac Americanwyr cymedrol yn hytrach na'r eithafwyr uchel eu cloch; a gall arwain at oruchwylio'r gangen weithredol yn fwy effeithiol. Fel y dywedodd James Ceasar ac Andrew Busch dros ddegawd yn ôl (Losing to Win: The 1996 elections and American Politics):

 

"Mae'r Cysyniad o lywodraeth ranedig wedi dechrau troi o fod yn un negyddol i un cadarnhaol. Ar ôl yr etholiadau hyn, ni chafwyd dim o'r cwynfan arferol yn y wasg yn erbyn llywodraeth ranedig. Ym 1992 ymgyrchodd yr Arlywydd Clinton ar sail yr addewid i 'roi diwedd ar dagfeydd deddfwriaethol', ond erbyn 1996 gofynnodd i'r pleidleiswyr adael iddo fod yn asiant i'r 'tagfeydd deddfwriaethol', yn cadw llygad ar y Gweriniaethwyr yn y Gyngres. O'u rhan hwy, daeth y Gweriniaethwyr i'r casgliad ei bod hi ar ben ar eu cynnig hwy am yr arlywyddiaeth a dechreuasant ddadlau bod Cyngres Weriniaethol yn angenrheidiol er mwyn atal Bill Clinton rhag cael 'siec wag' i wneud fel y mynna."

 

Adiwch un mlynedd ar bymtheg at y dyddiad, a newidiwch yr enw 'Clinton' i 'Obama', ac efallai y cewch ddisgrifiad eithaf cywir o'r hyn fydd etholiadau 2012. Ond a yw'r pleidleiswyr, mewn gwirionedd, yn dewis llywodraeth ranedig am eu bod yn hoffi'r ddwy blaid ynteu am eu bod yn ofni gormodedd o'r naill na'r llall?